Yürüyüş

                 Fethi Paşa İkindisi Aşırı yorgunlukla ona alabildiğine direnme kuvveti veren bir yeğinliğin aynı zihinde, aynı anda bulunabilmesi ne acayiptir! Yıllar önce bir kenara bıraktığı fizik terimlerini yardıma çağırdı: -Füzyon reaksiyonu! İyi de bunca yangın hangi iki elementin başının altından çıkıyor? Fizik kültürünün elinden dahası gelmedi. Ya da fizikten bu kadardı. Yorgunlukla da entropiyi bağdaştırarak yanlış geldiği sokaktan geri dönüşü riske atmayı göze almadı. Fethi Paşa’ya yukarısından erişebilmek bir miktar kafa, çokça taban kuvveti gerektirir. Önce yokuşu çık, bakkalı görmeden dönme, filanca ilginç isimli derneğin tabelasına rastladıysan devam et, korunun kapısından geçtin mi aşağı doğru kıvrılan yola revan ol. Arzın yüzüne bir gamze misali koyulmuş Fethi Paşa. Henüz terasa ulaşmışken göğsüne sirayet eden şu dinginlik... Onu gördüğünde kasvetin neşveye tahavvül edişi; kendi ile başka arasındaki diyalektiğin en nad...

      Önceki bölümde Herbert Spencer'in, insan davranışlarının etik bağlamını soruşturabilmek adına tespit ettiği yöntemsel koşullara değindik. Buna göre, ahlaki davranış hakkında konuşabilmenin öncelikli şartı, davranış dediğimiz eylemler terkibinin mahiyetini açığa çıkarmaktır. Bunun içinse davranışı sergileyen canlının evrim hikayesine odaklanılmalıdır.   Çünkü içerik ve nitelik bakımından davranışlar , bunları ortaya koyan canlının yapısal özellikleriyle doğrudan ilişkili olup bunların toplamı o canlının ihtiyaç ve kabiliyet kümesini yansıtır.      Davranışın evrimini açıklayabilmek için yapı (structure), işlev (function) ve davranış (conduct) arasındaki ilişkinin belirginleştirilmesi gerekmektedir. Bir davranışın gerçekleştirilmesi, onu icra eden yapının organlarıyla ve bu organların fonksiyonlarıyla mümkün olmaktadır. Fonksiyonun tezahürü organların kapasitesine, organların kapasitesi ise yapının durumuna bağlıdır. Öyleyse, karmaşık süreçl...

       Herbert Spencer’ın hayatı hakkında kolayca ulaşılabilecek epeyce bilgi bulunduğundan kendisini tanıtma faslını geçerek şimdilik doğrudan onun davranış ve ahlak ilişkisi bağlamındaki evrim temelli görüşlerine odaklanacağız. Bunu yaparken okumada ve paylaşmada kolaylık sağlayacağını umarak düşünürün görüşlerini bölümler halinde aktarmayı tercih ettik.  1. Davranış Nedir? - Bir Yöntem Vaz'ı      Spencer, 'iyi-kötü' dikotomisinin davranışla ilişkisini tartışmadan önce davranışın ne olduğu üzerinde durur, nasıl bir bağlam içerisinde anlamına vardığını tartışır. Bunu yapabilmek içinse başlangıçta parça-bütün ilişkisine değinmeyi gerekli görür zira davranış, sebepler ve sonuçlar dizgesinde konumlanmış bir parça olarak ancak bu ilişkinin bütüncül şekilde değerlendirilmesiyle doğru anlaşılabilir. Eğer parça, bütüne nispetinden bağımsız ele alınırsa onun kendisi bir bütün, bir öz( entity) ifade etmek durumundadır. Diğer yandan tek bir eylemi (...