Polis ve Propaganda - Platon'un Politeia'sı Hakkında Bir Not

 

    Platon’un Politeia adlı eserinin birinci bölümünde Sokrates’in, filozofun özellikleriyle bir köpeğinkini karşılaştırdığı esnada sorduğu, ‘’Filozofluk bilmek merakından başka bir şey midir?’’ sorusu onun felsefeden ne anladığını özlü biçimde sezdirir bize. Ardından filozofça bir tabiata sahip olması beklenen muhafızların Polis için önemine binaen, bir muhafızda olması beklenen çeviklik ve yiğitlik gibi özelliklerle birlikte bu özelliğin muhafız adaylarına nasıl kazandırılabileceği bağlamında konu eğitime gelir. Polis'in çocukları nasıl eğitilmelidir ki sonunda ona iyi birer hizmetkâr olabilsinler? Sokrates’e göre çocukların eğitiminde müzik öncelik ve önem bakımından ilk sırada yer alır. Gelgelelim müzikten kasıt, bugün anlaşıldığı haliyle çalgıların eşlik ettiği ritimli sözlerden ibaret olmayıp şiir ve masal başta olmak üzere edebiyat alanlarını kuşatan bir kavramdır. Çocuklarımıza ne tür masallar anlatacağız? Buna kafa yormalı, bu konuda seçici davranmalı, kötülüğü aşılayan masalları kati surette yasaklamalıdır. Şu halde propaganda araçlarının denetlenmesi meselesi Sokrates’in, yani Platon’un Polis/devlet/rejim/düzen tasavvurunda önem ve öncelik bakımından ilk sırayı alır. Öyle ki bir devlette yürürlüğe konması gereken ilk kanun, ilahiyat meselelerine dair hurafeleri ve ahlakı bozan, insanların zihinlerine ve kalplerine kötülük aşılayan her türlü anlatıyı yasaklayan bir kanun olmalıdır. Zira bir halkın hayatiyeti buna bağlıdır. Ahlaki ilkelere ters düşen fikirlerin ve eylemlerin insanlar arasında yayılması bir halk için en büyük tehdittir. Bu itibarla, kötülüğün yayılmasını teşvik etmek, buna müsaade etmek yahut sessiz kalmaksa halka yapılan en büyük kötülük ve Polis'e tastamam bir ihanettir. Anlaşılacağı üzere Platon için siyaset ahlaktan, o ise ilahiyattan; ‘’Önce söz vardı’’ vecizesine taalluk eder biçimde bunlar da geniş manasıyla edebiyattan ve onun insanlara olan etkisini vurgulayan propaganda kavramından bağımsız değildir.