Kriton – Ahde Vefa

    İdam edilmesinden önceki son saatlerinde dahi kendisini ziyarete gelen yakın dostlarıyla felsefi konuşmalar yapmaya devam eden Sokrates, hakkında çoğunluğun verdiği işbu kararın onu suçlu yapmayacağını, yine çoğunluğun kınamalarına itibar etmemek gerektiğini ayrıntılı biçimde örneklerle anlatır Kriton’da. Böylece demokrasiye doğrudan bir tenkit de yöneltmiş olur. Kimin sözü dikkate alınmalı? Hakkında neredeyse hiçbir şey bilmediği konulara dair görüş bildiren yığınların mı? Yoksa bilgi sahibi olan tek bir kişininki mi? Yığınlar kördür, öylesine yaşarlar. İtibar bilgiye ve ehliyete olmalıdır. İyinin, güzelin ve doğrunun ölçüsü elbette çoğunluk değildir. 

    Çoğunluğun zorbalığı karşısına ‘iyi yaşam’ı çıkarır Filozof. Yığınlar ölümle tehdit edebilir kişiyi, bu durumda tercih edilmesi gereken yaşam değil, iyi yaşam olmalıdır. Öyle ya, iyi terk edildikten sonra yaşıyor olmanın ne kıymeti var?

    Bununla birlikte o, anlaşmaya sadık kalmayı da iyi yaşamın, erdemliliğin bir şartı olarak görür. Gençlik yıllarında edilen yurttaşlık yemini sırasında yasalara ve mahkemelerin kararlarına uyulacağına dair verilen taahhüdü kastediyoruz. Burada Sokrates kendisiyle çelişiyor gibidir: Bir yandan çoğunluğun bilge ve ehil olmadığı konularda görüş bildirmesinden ve onlarım rastgele bir yaşam süredurduğundan dem vurur, diğer yandan çoğunluğun yaptığı yasalara ve mahkemelerde verdiği kararlara aykırı davranmayı yanlış bulur. Ne ki onun bu konuda dikkate aldığı şey çoğunluğun görüşü değil, yasaların saygınlığının korunması gerekliliğidir. Zira yasalar ve yasallık itibarsızlaşırsa Polis ayakta kalamaz.

    Yasalara çok şey borçludur Sokrates: onlar sayesinde meydana gelmiş, yetişmiş, eğitim görmüş ve daha birçok ihtiyacını karşılamıştır. Yasalardan faydalanırken onlara itiraz etmeyen bir kimse, yasalar kendisinin aleyhine döndüğünde isyan ederse erdem bunun neresindedir? Benzer nedenden dolayı bir çelişki olduğunu seziyoruz yine. İyi, doğru ve güzelin ölçüsü çoğunluk değilse yasaların ölçüsü de çoğunluğun görüşü olmamalı. Bazı yasalar iyi, doğru ve güzele nispetle meşru olup aynı zamanda çoğunluğun onayını alabilirken diğer bazıları aynı nispetle meşruiyeti haiz bulunmasına rağmen çoğunluk tarafından yadırganabilir. Şu halde bazı yasalara uymak erdemli bir davranışken bazılarına uymak kötülükten başka bir nitelemeyi hak etmez. Ayrıca kötü yasalara uymak polisi ayakta tutmak bir yana, onu çöküşe götürür. Dolayısıyla yasalara uymak, kimi zaman polise ihanet etmek anlamına gelecektir. Sokrates’in bu soruna önerdiği çözüm, yasal sınırlar içerisinde kalarak sorunlu hükümlerin değiştirilmesi için vatandaşları iknaa çabalamaktır. Yasaları çiğnemek, hele ki şiddete başvurmak kesinlikle kabul edilemez. Üstelik yasalar, Atina’nın idare tarzını ve geleneklerini beğenmeyenleri servetlerini de alarak polisi terk etmekte özgür bırakmıştır. Öyleyse Atina’da kalan bir kimse, yasalara ve yurttaşların inançlarına saygı göstermeyi, böyle yapmadığı takdirde hakkında verilen cezaya razı olacağını kabul etmiştir. Bu bahiste anahtar kelimemiz ‘’antlaşma’’dır. Sokrates’in yasalara ve hakkında verilen hükme gösterdiği rızanın ardında yurttaşlarla yaptığı antlaşmaya uymanın erdemli bir davranış olduğu inancı yatar.