Ana içeriğe atla

Mektuplar - 6

 

Acının Omuzlanışı

Bir İsmet Özel şiiridir ‘Acının Omuzlanışı’. Her ne kadar şiirin çağrıştırdığı yalnızlık, yabancılaşma ve modern hayatın karmaşasına atıf yapsa da bu mektup, şiirin içeriği hakkında değil, tastamam acıya ve onun omuzlanışına dair olacaktır.


Acı, ne için?

İnsan neden acı çeker? Anlamlar yüzünden. Kişiler, nesneler ve olaylar hakkındaki tanım, tarif ve tavsifler olarak anlamlardan ziyade bunlarla varoluşumuz arasında kurduğumuz veya bizim dışımızda kurulup bize aşılananlarla kurduğumuz ilişkiden doğan anlamları kastediyorum. Başka bir ifadeyle, insanın anlam yolculuğu bağlar kurma ve koparma yolculuğudur. Bağlar, bizim hem dünyaya ve oradakilere, hem kendimize, hem de kendimizle dünya arasındaki münasebete ilişkin idrakimizi kurar. Belki bu yüzden ölüm yoluyla gerçekleşen kopuş çoğu zaman insan için en büyük acı olarak tarif edilmiştir. Öyle ya, birini yitirmek onun somut olarak yaşamımızdan ayrılmasının ötesinde onunla kurduğumuz anlam bağının diğer ucunda bir muğlaklık ve durağanlık meydana getirir. Şu halde muğlaklık mümkün olduğunca netleştirilmeli, durağanlığa izah getirilmelidir.  Bu bir mutlak kopuş mudur? Eğer öyleyse geriye dönüp baktığımızda gördüğümüz, hatırladığımız bunca anlamın hükmü nedir? Tıpkı kesilmiş bir uzuvda açık kalan sinir uçları ve damarlar gibi anlam bağını kuran, histen ayrışamayan düşünceler de öylece açık kalmıştır. Parmak kaybetmekle kol kaybetmenin acısı ve yol açtığı zorluklar bir olmadığı gibi anlam bağını güçlü kurduğumuz ve kendimize-dünya(mız)-y-a sıkı sıkıya bağdaştırdığımız kimselerin kaybıyla söz konusu bağı görece zayıf kurduğumuz kimselerin kaybı asla bir olmaz.

Hasılı, kopuşun niteliği hakkında hüküm verilmeli, buna göre muğlaklığın ve durağanlığın da izahı yapılmalıdır. Ne var ki hüküm ve izah, insan için en büyük sınavlardan. Kuşkusuz zekâ doğurgandır; yeterince zeki olan herkes kundağında neyin ne olduğu hakkında onlarca hatta yüzlerce analiz ve sentez bulabilir ancak hiçbir zekâ bir başına hayırlı bir evlât vermede yeterli değildir. Nitekim o İblis’in de anasıdır, nasıl İblis insan soyuna musallat olduysa zekâ da kişinin dünyasındaki anlam soyuna musallat olabilir. Orada gökdelenlerin, ısıtma sistemlerinin, otoyolların, makinalı tüfeklerin ve atom bombasının olduğu bir medeniyet inşa edebilir; hem kendini hem de dünyayı çürüten, çökerten bir medeniyet.

Pekâlâ, hükmü nasıl verecek, izahı nasıl yapacağım? Eğer bu bir yolculuksa benim kendime dair, dünyaya dair, dünyayla kendi aramdaki ilişkiye ve oradaki konumuma dair verdiğim hükümler ve getirdiğim izahlar mutlak olamaz. Bu bir yolculuksa bir yandan yola devam etmelidir; fakat istikamet de hüküm ve izahların çocuğu değil mi? Ancak orada bir şey belli belirsiz kendini gösteriyor: Varoluşuma dair en derin inançlarım. Anlıyorum ki bunların neredeyse hiçbiri ‘tarihsel ben’in yolculuğunu aşan şeyler değil. Renkler, kokular, sesler, anne, baba, ev; bir çocuğun annesiyle kurduğu bağın hükmü ve izahı ne ola? Hiçbir tehlikeden kaçamayan, hiçbir şeye uzanamayan, bunların ne anlama geldiğini dahi bilemeyen, sadece kıpraşıp duran ve tek tepki becerisi ağlamak, çokça ağlamak olan bir şeycik. Anne, varoluşun ilk yankısı. Emziren, saran, temizleyen, ısıtan, koşup yetişen, bakan ve gülen. İçimizde ömürlük bağlar ve bahçeler kuran anlam yağmuru.

Babayı ise daha geç anlarız. Babayı anlamak, özellikle bir erkek için, kimi zaman yolculuğun kendisi kadar uzun sürer. Baba ne için ve ne kadar orada? Onun yeri nedir? Babayı anlamak herhalde göğü ve ötesini anlamaya benzer. Güneş, yağmur, kar, fırtına, yıldırımlar; yağmursuz ekin olmaz, kar soğuktur ama toprağa örtüdür. Güneşe uzun süre bakamazsınız ancak bütün tabiat onun ışığına müteveccihtir, siz de öyle. Uzun süren uzaklığı ve görünmezliği soğuk iklimlere, tersi çöllere vesiledir. Yıldırımlar toprağın verimini artırır ve bazen, enfüste yahut afakta, fırtınalı bir gecede denizde kaybolmuş olana karayı bir an olsun göstererek “kurtulabilirim, kurtulmak için oraya yüzmeliyim” dedirtir. Fırtınanın anlamını ise henüz tam olarak bilmiyorum.

Bir yanda onlardan bize kalan varoluş yankıları, yetişip sarmalar, sıcaklıklar, bakışlar ve gülüşler, bağlar ve bahçeler, gök ve ötesi; diğer yanda bizim bu mirası alıp çıktığımız yolculukta keşfettiklerimiz. Ev bir çocukta kurulan ilk anlam dünyasıdır. Bu bakımdan “Eve dönmek” bahsinin yolculuğumuzda mühim bir yeri olsa gerek. Orada dünyada ilk planda aklımıza gelenden çok fazla şey vardır; doğru ve yanlış, dost ve düşman, yakın ve uzak, tat ve zevk, imkân ve yoksunluk, çokluk ve yalnızlık, gürültü ve sessizlik, ihtimam ve ilgisizlik, takdir ve tenkit, telaş ve sükûnet, hiddet ve teselli, korku ve ümit, istek ve cevap, yol ve yön, çatışma ve uzlaşma, sabır ve fevrilik, haykırış ve suskunluk, bencillik ve diğergamlık, inşa ve yıkım, yöneliş ve terk, unutuş ve hatırlayış, idare ve siyaset, direnç ve direniş, inat ve ikna, kaçış ve dönüş, veda ve vuslat, sevinç ve yas, müjde ve başsağlığı, duvar ve pencere, kilit ve anahtar. Yolculuk da bir şekilde hep bunlara ilişkin. Ödev de vardır. Ödev ve biz, birbirimizi yerine getiririz.

Evde bulamadıklarımızın varlığını bile bilmeyiz de bazen, yolculukta keşfederiz onu ve ona olan ihtiyacımızı. Sık sık başkalarının başka anlam dünyalarından getirdiklerini kendimize ihtiyaç kılar, sonra dönüp onun evdeki yokluğunu keşfeder, böylece yoksunluğu önce kendimize, sonra eve taşırız. Yukarıda sayılanların hepsine teşmil edebiliriz bunu. Yani evimiz yolculuğumuzu şekillendirdiği kadar yolculuğumuz da -her zaman evimizi değil ama- evimizle olan bağımızı şekillendirebilir. Bu itibarla hafıza geride kalanların bizdeki yerinden ibaret değildir. Orası sürekli girip çıktığımız, sık sık eşyaların yerini ve rengini değiştirdiğimiz bir mekândır. Bazen yeni gelenler eskilerle bütünleşir, öyle ki hep oraya konulmayı bekliyormuş gibidir. Bazen de biri diğerinin yanında sırıtır yahut değersizleşir. Kimi zaman da önceki bütünleşmeler veya sırıtmalar zıddına inkılap eder. Kendimiz hakkındaki hükümlerimiz de buna dahil.

Evde değerli olan yolda değersiz, evde faydalı olan yolda zararlı, evde gerekli olan yolda gereksiz, evde iyi olan yolda kötü olabilir. Veya tam tersi. Bir noktada yol dahi müstakil/bağımsız olmasa da muhtar/özerk hikayesini doğurur ve yolun bir yerinde “öyle” olan, başka yerinde “böyle” olabilir. Gelgelelim hiçbirinin hükmü ve izahı mutlak değildir. Yol boyunca nispetler devam eder; kişiler, şeyler ve hadiseler mütemadiyen birbirine yaklaşıp birbirinden uzaklaşır, kendimizle hem bunlar arasında kurduğumuz anlam bağının ve bu bağdaki konumumuzun hem de hafızayla irtibatlı şekilde geçmişe dönük konumumuzun/değerimizin/önemimizin niteliği değişir. İşte acı, bu değişim seyrinde ortaya çıkar. Değişimin sıklığı da acının sıklığı anlamına gelir. Modern toplumda bu sıklık belki tarihte hiç olmadığı kadar fazla olduğundan, modern insanın acıyla ilişkisi insan soyunun geri kalanıyla karşılaştırması ve tarifi zor bir mahiyet arz eder. İşbu ilişki ve bu zorluk modern insanın hazza kaçışlarını, kendini yalıtmasını, narsisizme seyreden güçlü benlik algısını yahut bu yöndeki talebini, dışarıdaki gerçekliği yadsıyan bir tür parakosmos kurmasını ve orada kendi değerini, bundan doğacak huzur ve mutluluk imkânını kendisine teslim edişini açıklayabilir.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Muhafazakâr Feminizmi

 Bu yazıda Türkiye'de 2000'li yıllardan itibaren gelişmeye başlayan, günümüzde dikkate şayan bir etki alanına erişen, teşhisinde geç kalınmış bir gölge ideolojiyi, muhafazakâr feminizmini anlatacağım. Gölge ideoloji diyorum zira bu feminizm türünün bütünlüklü, derinlikli ve özgün bir ajandası yok; onun yerine başka ideolojilerin, amaçların, ajandaların gölgesi niteliğinde olup onlara hizmet etmekten başka işlevi bulunmamaktadır. Muhafazakâr feminizmi, diğer feminizm türleriyle benzer şekilde, Batı’dan gelen neoliberalizm rüzgarından ciddi şekilde etkilenmiş, neoliberal değerler muhafazakâr feministleşmesinin temel dinamiklerini teşkil etmiştir. Bireycilik , birbirini besleyen başarıcılık ve kariyercilik , bu yolda benimsenen performansçılık ve rekabetçilik , insani ilişkiler ve evlilik de dahil olmak üzere yaşamın her alanına ve aşamasına maliyet ve fayda hesabıyla yaklaşan ‘ homo economicus ’ zihniyeti, girişimcilik ve görünürlük yoluyla kendini var etme anlayışı ve kaygıs...

Mektuplar 4

Bu mektupta evlilik hakkındaki güncel üç soruya cevap vermeye gayret edeceğim: 1- Evliliği bekleyen tehlikeler ve tehditler nelerdir? 2- Evlilik yolunda bir erkeğin odaklanması gereken temel kriterler nelerdir? 3- Kimle evlenilmez? Karamsarlıkla gerçekçilik arasında ince bir çizgi vardır. O çizgiyi ihlal etmeyi göze almak pahasına evliliğin ve ailenin karşı karşıya olduğu tehlikeleri yapısal düzeyde sıralayacağım: Modern eğitim, hukuk, ekonomi, toplumsal yapı, ana akım ve sosyal medya, modern şehir yaşamı ve tabi bütün bunlarla sarmaş dolaş bir ilişki içerisinde olan neoliberalizm.  Modern Eğitim Modern eğitimin iki temel işlevi vardır:  1- sekülerleştirici modern devlet ve toplum ideolojisini nesle aşılamak 2- kamu ve özel sektör alanlarında istihdama elverişli eleman yetiştirmek Dolayısıyla modern eğitimin tornasından geçmiş insanların duygu ve düşünce dünyasına güçlü bir sekülerleşme tohumu ekilmiş, zihinlerinde istihdam ve kariyer odağı geliştirilmiştir. Sekülerl...

İbn Haldun Üniversitesinde Kemalizm Hortlağı

  Geçtiğimiz 29 Ekim’de (2025) İbn Haldun Üniversitesi ana kampüsteki erkek öğrenci yurdunun pencerelerinden birine kalpaklı Mustafa Kemal resmi asıldığı görüldü. Bu münasebetsizlik haliyle bazı öğrencilerde rahatsızlığa yol açtı. Rahatsızlığın nedeni genel itibariyle bu eylemin geleneksel düşmanlıkları geri çağıran bir nitelikte olmasıydı. Ancak bu tür çağrı ve çağrışımlara derhal kapılmayıp meselenin arka yüzüne eğilmeyi daha sıhhatli buluyorum. Böylece Müslümanların kuvvet ve kabiliyetlerinin kör dövüşlerinde ve gölge bokslarında israf edilmesine mani olunabilir.  Milliyetçiliğin İki Hâli  Halihazırda Türkiye’de iki tür milliyetçilik var; 1) Merkezde, Bonapartizmin güdümündeki şovenist küçük burjuva milliyetçiliği  2) Çevrede, Kemalizmin hayaleti olarak hortlayan tepki milliyetçiliği. Cumhuriyet Türkiyesi’nde milliyetçilik/nasyonalizm, Kemalist kadronun iktidarı ele almasından itibaren uzun bir süre merkezin ideolojisi olarak kaldı. Millet-egemenlik-devlet kav...