Daha evvel İslamcılık tabirinin ve bu tabire bindirilen kavramsal yükün sorunlarından bahsetmiştik. Özetlemek gerekirse, İslamcılık bir kelime olarak Islamism/Islamisme sözcüğünün çevirisidir. Ortaya çıktığı 19.yy öncesinde ağırlık olarak oryantalistlerin başvurduğu bir tabirdi ve "İslam"ı karşılamak amacıyla kullanılırdı. 19.yy’de ise giderek neşvünema bulan Fransız ve İngiliz emperyalizminin lügatinde işlevsel hale getirildi. Zamanla Dârü’l-İslâm’daki direngen güçlere işaret etmek üzere kullanılmaya başlanmasını buraya bağlamak mümkündür.
1870’lerde gündeme gelen, yerli bir anti-emperyalist kavram
olan ‘İttihad-ı İslâm’, yani küreselleşen emperyalist güçlere karşı küresel bir
birlik ve mukavemet teklifi. Bu anlayışın dünyayı ikiye bölen bir iması vardı: İngiltere’yi,
Fransa’yı, Hollanda’yı, Rusya’yı içine alan emperyalist tasallutçular sınıfı ve
bunlar karşısında topyekun mukavemete çağrılan Müslümanlar sınıfı. Tam da bunun
üstüne, İngilizler kısa süre sonra II.Abdülhamit’in küresel mobilizasyon politikalarına
“Pan-Islamism” diyecekler, Afrika ve Asya’da dolaşan casuslarının istihbarat
raporlarında bu kavrama atıf yapılacaktı.
Ne var ki çeşitli nedenlerden dolayı ne İttihad-ı İslâm ne
de “Pan-İslamism” arzu edilen neticeleri verebilmiş, I.Dünya Savaşı’nın
akabinde ise önceden Dârü’l-İslâm olarak nitelenen birçok bölgede seküler
ulus-devletler kurulmuştu. “İslâmcı”
tabirinin bu dönemden itibaren hem post factum yani tecrübe sonrası inşa edilmiş
bir kavrama işaret ettiğini hem de bir etiket ve bir marjinalleştirme aracı
olarak kullanılır olduğunu söyleyebiliriz. Günümüzde bazı Şeriatçı ve aktivist
kesimlerin bu tabiri sahiplenmesi de bu bakımdan çok yönlü çelişkiler içerir. CIA’cı-MOSSAD’cı
bir yaklaşımla İslamcılar, İslâm’ın sosyopolitik alanda tahakkuk ettirilmesini
arzu eden, bu doğrultuda şiddete, ayrımcılığa ve baskı araçlarına başvurmaktan asla
sakınmayan kesimlerdir. Özellikle terör örgütü listelerindeki organizasyonlar
onlara göre İslamcı hüviyetindedir. Neticede İslâmcılık, tarihsel nitelemelerin ve
mevcut etiketlerin Arap saçına dönmüş anlam yükünü birlikte taşır hale
gelmiştir.
Gariptir ki bunca yüke rağmen İslamcılık ne bir teoriyi, ne bir programı, ne
bir stratejiyi ne de birikimsel bir tecrübe ve bilinç alanını imler. Kavramı
sahiplenenler açısından asıl vahamet de buradadır zaten. Bu kesimler “Ben
İslamcıyım!” derken kendilerini kimden ayırıyorlar ve bu ayrım kimlerin işine
geliyor? Hangi mirası devraldıklarını iddia ediyorlar? Bir miras devralmışlarsa
neden bunu esaslı bir biçimde sunamıyor, yeni nesilleri bu doğrultuda
aşılayamıyor, onlarda politik bilinç inşa edemiyorlar? Güncel toplumsal ve
politik sorunlar hakkında eleştirel analiz geliştirebiliyorlar mı? Nostaljinin,
romantizmin, histerik algılama biçiminin, hamasetin ötesine geçip mevcut
varoluşa mukabele edebiliyorlar mı? Okumalarımdan ve gözlemlerimden yola
çıkarak bu sorulara şahsen verdiğim cevap “hayır”dır. Bu hayır, konudan konuya
tonu değişen, alt metinler içeren bir hayır olsa da neticede aslı değişmiyor. Öte
yandan bu hayır, birtakım çabaları külliyen mahkûm eden değil, bu çabaların
mevcuda ne kadar ilişebildiğini tartışmaya çağıran bir hayır’dır.
Yukarıda zikredilen bahislerde henüz bir yüzleşmeye gitmiyor
olmasıyla “İslamcılık”, bir çöküşü tecrübe ediyor ve herhalde bunun öncelikli
sorumlusu kendisini İslamcılık’a nispet edenlerdir. Bir tür neoliberalleşme
seyrinden, bireyselleşmeden, bürokratikleşmeden etkilenen bazı “İslamcılar”da
bırakınız hesaplaşma, yüzleşme cehdine gitmeyi, Sosyal Darwinistlerde
gözlemleyebileceğimiz “ölen öldü, kalan sağlar başının çaresine baksın” tutumu
görüyoruz. Bu tutum “İslamcılar”ın İslâm’ın komünal/cemaatçi mahiyetinden
uzaklaştığını, İslamcılık’ın Marksçı tabirle kişi yahut grup odaklı menfaati
önceleyen bir “burjuva ideolojisi”ne dönüştüğünü düşündürüyor. Kendilerine
belirledikleri eğitim ve vaaz alanlarında hızla maddi ve manevi fanuslar inşa
ederek bu alanda iki hayata, dünya ve ahiret hayatına ilişkin güvenlik
duygusunu koruyor ve pekiştiriyor, bunu sağlamak için de İslâm’ın özellikle
ilim, hikmet, takva kavramlarını araçsallaştırıyorlar. Bu onlara aynı zamanda
bir kaçış alanı sağlıyor. Bu manzaranın elbette anlaşılır, makul, kendi
çerçevesinde stratejik yanları var. Diğer taraftan özellikle ilim ve hikmet
kavramlarıyla çelişen boyutları söz konusu. Bu çelişkinin temelinde söz konusu
kavramların pasifizm yahut sahte bir aktivizm zemininde algılanması ve
işlenmesi yer alır. “Ameller niyetlere göredir” hadisi bu çelişkiyi
anlamlandırmada değerli okuyucuya epey yardımcı olacaktır.
Peki çöküş, yaşamda nasıl tezahür ediyor?
Hedef yoksunluğu, parlayıp sönen iştiyaklar, korkuların galip geldiği
cürretkârlıklar, menfaatlerle fedakârlık ve diğergamlık arasında kalakalmalar,
dilsizleşmeler, aslı olmayan çağrılar, içe kapanmalar, tarihe gömülmeler,
güncel karşısında dumura uğramalar, neye dokunsam elim yanıyor paranoyaları,
entelektüalizme ve akademik takıntılara indirgenmiş sözde bilinçlendirme çalışmaları, boğulanı
kurtarayım derken daha da dibe itmeler, emanet alınan din otoritesini rant ve
şehvet yolunda istismar etmeler, sahte kurtarıcılık davaları, hegemonyaya
mukavemet gösterme iddiasının ne kadar güdük olduğunu ispatlarcasına liberal
hegemonyanın vektörü haline gelmeler ve danışıklı dövüşler...
Ne Yapmalı? - Aşma Cehdi
Kuşkusuz bir badiredir, bir fetret biçimidir; dolayısıyla aşılabilir,
atlatılabilir. Peki nasıl? Yüzleşerek. Muhatap olarak ve muhatap alarak. Bunlardan
önce, biz kimiz ve ne istiyoruz? Sorularına samimi ve açık cevaplar vererek. Şahsiyet
inşasına imkân veren bir mücadele yoluna girerek. Bizi kuşatan yapısal unsurları
masaya yatırıp hem bunları hem de bunlar karşısındaki durumumuzu eleştirel
analize tabi tutarak. Radikalleşerek. Radikalleşmek, bir üstadın çok güzel
ifade ettiği üzere, meselelere kökünden vaziyet etmek, temellerin duruşmasına soyunmaktır.
Bunun bir lüks değil bir zorunluluk olduğunu kavrayarak. Çünkü bu gidişatta genel bir çöküşün bütün fanusları kıracağı gayet öngörülebilir.
Ama belki de bu konuda fazla endişeye kapılmamak gerekir. Belki
her şeyin olacağına vardığı gibi İslamcılık’ın da tıpkı muhafazakârlık gibi
talihi mühürlenmiştir. Belki fanusları hiçbir uyarı, hiçbir eleştiri, hiçbir
feveran, hiçbir yakarış ve hiçbir kavga kıramayacak olduğundan onu yani
kırılmayı bize çöküş armağan edecektir.
Peki fark nedir? Şu veya bu şekilde çöküşü tecrübe edeceksek,
“Ne Yapmalı?” Sorusunu sormanın, yüzleşmenin, mücadele etmenin ne anlamı var?
“Rabbim! Bana hikmet ver ve beni salihler arasına kat”
duasını el duasına çevirmek mi?
“Andolsun, Zikir'den sonra Zebur'da da yazdık ki yeryüzüne
benim salih kullarım varis olacaktır.” Ayetinde geçen varislerden olabilmek mi?
“Başınıza gelen herhangi bir musibet, kendi ellerinizle
işledikleriniz yüzündendir.” Ayetine muhatap olmaktan kaçınmak mı?
“Onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet ve savaş atları
hazırlayın ki bununla Allah'ın düşmanını, sizin düşmanınızı ve bunlardan başka
sizin bilmediğiniz, fakat Allah'ın bildiği diğer düşmanları caydırabilesiniz.” Emrini
yerine getirmek mi?
Cevabı okuyucunun idrakine ve ufkuna kalıyor.
Yorumlar
Yorum Gönder