Liberal hegemonya muhafazakâr entelijansiyayı nasıl şekillendirdi? Kuşkusuz bir yazıda etraflıca yanıtlanamayacak kadar şümullü bir sorudur bu. Hatta tatmin edici bir cevap için bir kitap yazmak gerekir. Belki de bu yazı bir vesile olacaktır, Allahualem. Konu hakkında bir kitap yazacak olsaydım herhalde ana başlıklar şu maddeler olurdu:
-Baskı altında politik olarak sağcılaşma
-Antikomünist teşvik
- Baskıya karşı politik manevra
- Meşrulaşma çabası
-Ekonomik kaygılar ve hesaplar
Bu yazıyı da yukarıdaki maddeler merkezinde yazıyorum. Şöyle
ki:
Yirmi üç yıllık tek parti döneminde uygulanan laisist baskıcı
politikalar Anadolu ahalisini bu dönemin sonunda ilk “kurtarıcı” vesileye yani
DP’ye ve Adnan Menderes’e sarılmaya sevk etti. Aynı süreçte, II.Dünya Savaşı
sonrasında başlayan Soğuk Savaş’ta Türkiye’nin jeopolitik kaygılarla Batı Bloku'na çekilmesi ülkeyi siyasi, askeri, ekonomik ve kültürel boyutlarda doğrudan
liberal hegemonyanın nüfuz alanı haline getirecekti. ABD önderliğindeki Batı Bloku'nun SSCB önderliğindeki Doğu Bloku'nun karşı giriştiği mücadelenin bir alanı da “maneviyat”
alanıydı; ateist ve materyalist Sovyetlere karşı Hristiyan, Yahudi ve Müslümanların
teşkil edeceği bir ‘maneviyat cephesi’ öngörülüyordu. Bu doğrultuda, Türkiye’de
modern endüstriyel şehirle tanışmaya başlayan Müslümanların ilk içtima
teşebbüslerinden olan İlim Yayma Cemiyeti söz konusu cephede yerini almış veya orada
konumlandırılmıştı. “Komünizm tehlikesi”ne karşı ilmî ve manevi mücadele vermeyi
öncelikleri arasında sayan cemiyetin çeşitli siyasi mercilerden ve burjuvadan
destek görmesinin nedeni de bu doğrultuda anlaşılmalıdır.
Kemalistlerin ve dönemin Türkiye sosyalistlerinin İslâm ve
Müslümanlar karşısında belirlediği tutuma bakılırsa birçok Müslümanın neden Amerikancı
politikaları ehven gördüğü gayet anlaşılabilir durmaktadır. Diğer taraftan bu yönelim
Müslümanların liberal cepheyi şedit din düşmanları karşısında dengeleyici bir
unsur olarak görmesinin ötesine geçerek bir siyasi, kültürel ve entelektüel alışkanlık
haline gelmiş, liberal hegemonya tarafından aşılananların muhafazakârlaşarak
yeni bir hibrit zihniyet ve bir habitus üretmesine yol açmıştır. Yeri gelmişken
biz de bir olasılık sorusu soralım: Dönemin Müslümanları neden iki cephe
dışında bir ‘Üçüncü Cephe’ ortaya koymadılar veya koyamadılar? Neden -en
azından- Müslümanların özgün varoluşunu inşa edebilecekleri bir fikir ve eylem
zemini inşa etmediler veya edemediler? Birileri bazı kalemlerin ve eylemcilerin
bunu yaptığını iddia edebilir. Şu halde başka bir soru gündeme gelir: Neden bu
zemin üzerinde yeni inşalara gidilmedi? Zemin mi iddia edildiği üzere müsait
değildi yoksa zaman mı? Zemin müsait değildiyse yeni zeminler neden kurulmadı? Zaman
müsait değildiyse o günden bugüne 10 yıllar geçmiş olması bize ne söyler? Devam
ediyorum.
Bu yeni zihniyet ve habitusun yani muhafazakârlığın doğumuna
vesile olan, onları besleyen diğer bir etken ise bazı Müslümanların mevcut
yapıda var olma ve meşrulaşma kaygısıydı. “Muhafazakârın Ümmeti” başlıklı
yazımızda bahsi geçtiği üzere söz konusu kaygı kalem ehli arasında yaygın bir
dil içi tercüme faaliyetine yöneltti; İslâm’ın temel inanç önermelerinden tutun,
siyerin anlatım biçimine, fıkhi ve terimlere kadar birçok kavramsal çerçeve
liberal hegemonyaya eğimli veya rapt edilmiş bir semantik ağlara dönüştü. <<
Evet, siyer 20.yy’nin ikinci yarısında bir hegemonik anlam alanından başka bir
hegemonik anlam alanına tercüme edilmiştir ve bugün ilahiyat fakültelerinde bu
tercüme faaliyeti devam etmektedir. >> Bir yandan demokrasi, özgürlük,
eşitlik, hoşgörü, refah, kalkınma, insan hakları, kadın hakları, serbest piyasa
gibi liberal hegemonik kavramları İslâm müktesebatı içerisinde bulma yarışı
başlamış, diğer yandan baskı, dayatma, ayrımcılık, kapalılık, dışlama gibi olumsuz
çağrışımları olan eylem ve düşüncelerin İslâm’a da uygun olmadığını ispatlama
çabası baş göstermişti.
En başta zikredilen beş maddeden dördü 2002’de muhafazakâr
demokratların iktidara gelmesiyle birlikte şekillendirici etkisini daha yüksek
düzeyde sürdürmeye devam etti. “Antikomünist teşvik” maddesi ise SSCB’nin dağılmasıyla birlikte eskisi kadar etkili olmasa da etkili olduğu dönemde
eğitim görmüş; entelektüel dünyası, zihnî ve hissî alışkanlıkları, politik
mücadele anlayışı bu etki altında biçimlenmiş, birtakım varoluşsal yatırımlar
yaptığı sıralarda bu maddenin etkisine maruz kalmış olan siyasetçi, bürokrat,
akademisyen, gazeteci, şair veya aktivistler muhafazakâr demokratların iktidarında
kendilerine açılan alanda artık var olmayan bir tehlikeye karşı aldıklarını düşündükleri
çok yönlü tedbir tavrını, korkuları, tepkisellikleri, etiketleri, zihinsel algoritmaları,
yadsımaları, yok saymaları, şüpheleri yeni nesillere aktarmaya devam ettiler.
Bugün ne yazık ki muhafazakârların elinde yetişen nesillerin
hâlâ sosyalist literatüre yabancı olmak şöyle dursun onu adeta öcü gibi
görmesinin nedeni budur. Bu çevreden kimileri, kim bilir belki de aydın veya
açık fikirli olmanın gereğini yerine getirmek adına, yaptıkları seminerlerde
gençlere Marx’tan bahsetmiş olmayı ihmal etmiyorlar ancak bunun ötesinde bir
tahlil cehdine de gitmiyorlar. Mesele sadece Marksist literatürle sınırlı
kalmıyor elbette; ne Sovyet akademisi ne de Batı dışında kalan herhangi bir
varoluş biçimi esaslı bir değerlendirmeye layık görülüyor. Bir çokkültürcülük
tiyatrosu dahilinde “Bunlar da var bakınız!” denilmiyor değil ancak alt metinde
“Bunları liberal hegemonyanın içerebileceği uygun bir söylem haline getirin,
söyleyin ve geçin!” emri var.
Şu bir gerçek ki akademi, liberal hegemonyanın bir enformasyon
ve endoktrinasyon aygıtıdır. Orada ‘kendi olarak, kendi kalarak’ var olma
çabası önce varoluşu söyleme indirger sonra da o söylemi hegemonyanın bir enstrümanı
haline getirir. Muhafazakâr entelijansiyanın geldiği nokta da budur. “Hiçbir
faydası yok mudur bu akademinin yahu?” Elbette vardır ve o faydalara talip
olunabilir ancak kediye yele takarak onu aslan yapamayacağınızı yahut pire
basmış bir evi pireleri tek tek yakalayıp gözlerine pire tozu dökerek
temizleyemeyeceğinizi bilmeniz gerekir.
Yorumlar
Yorum Gönder